خوش آمدید

جستجو

تبلیغات





خدمات مرجع ديجيتالي

    خدمات مرجع ديجيتالي[1]
    با نگاهي به سامانه "پرسش از كتابدار" سازمان كتابخانه ها، موزه ها و مركز اسناد آستان قدس رضوي
     
     
    چكيده
    با ظهور اينترنت، كتابخانه ها ارائه خدمات پيوسته به كاربران خود را آغاز نمودند. يكي از خدماتي كه با گسترش اين فناوري دستخوش تغيير گرديد، خدمات مرجع است. توسعه خدمات مرجع ديجيتالي، ناشي از افزايش علاقه مندي به استفاده از فناوري موجود براي فراهم نمودن دستيابي بهتر به خدمات براي كاربران مي باشد. كاربران اغلب مي توانند در هر ساعت از شبانه روز از خدمات از راه دور مرجع ديجيتالي استفاده و كمك دريافت كنند.
    اين مقاله ضمن تعريف خدمات مرجع ديجيتالي و جايگاه اين خدمات در كتابخانه هاي كنوني به معرفي عناصر، مدل ها و موارد اساسي جهت تشكيل ميز مرجع ديجيتالي دركتابخانه ها مي پردازد. در انتها، سامانه پرسش از كتابدار سازمان كتابخانه ها، موزه ها و مركز اسناد آستان قدس رضوي مورد بررسي قرار مي گيرد.  
    كليد واژه هاي موضوعي: خدمات مرجع ديجيتالي، سامانه پرسش از كتابدار، سازمان كتابخانه ها، موزه ها و مركز اسناد آستان قدس رضوي
     
     
    1.      مقدمه
    در ده سال گذشته، كتابخانه ها پيشرفته تر و به فناوري هاي جديد وابسته تر شده اند. براي مثال كتابخانه ها از فهرست هاي برگه اي[3] به سمت استف[4]اده از فهرست هاي پيوسته حركت كردند. خدمات مرجع نيز در اين راستا تغييراتي نموده است. كتابداران امروزه نه فقط در ميز مرجع بلكه در فضاي مجازي نيز به كاربران كمك مي كنند. خدمات مرجع ديجيتالي كاملاً جديد است و ناشي از به سمت استفاده از فهرست هاي پيوسته حركت كردند. خدمات مرجع نيز در اين راستا تغييراتي نموده است. كتابداران امروزه نه فقط در ميز مرجع بلكه در فضاي مجازي نيز به كاربران كمك مي كنند. خدمات مرجع ديجيتالي كاملاً جديد است و ناشي از پيشرفت‌هاي اخير در وب جهان‌گستر، اينترنت، موتورهاي جستجو، توانايي ذخيره و پردازش قدرتمند با استفاده از فناوري رايانه‌اي، افزايش تعداد انتشارات الكترونيكي، ايجاد پايگاه‌هاي تخصصي اطلاعات و ... است (كرن،2004). افزون بر اين، درخواست كاربران براي دسترسي به اطلاعات نيز درهر زمان و هر مكان به سرعت فراگير شده است. با اين حال اساس و مبناي خدمات مرجع تغيير نكرده است، آنچه تغيير نموده چگونگي ارائه اين خدمت توسط كتابداران و زيرساخت هاي مورد نياز با توجه به تغييرات وسيع در فناوري اطلاعات و ارتباطات است. خدمات مرجع ديجيتال، نقش كتابدار را به عنوان ارائه كننده اطلاعات، راهنما و آموزشگر پررنگ تر نموده است. امروزه كتابداران، نه تنها حضوري بلكه از راه دور نيز به كاربران ارائه خدمت مي كنند. از آنجا كه بستر و زيرساخت خدمات مرجع ديجيتال، فناوري ارتباطات از راه دور و شبكه هاي رايانه اي و مهم تر از همه وب جهان گستر است اين خدمات، خدمات مرجع ديجيتالي يا الكترونيكي نام گرفته است (غلامي،1388: 25).
    1-1. خدمات مرجع:تعريف هاي زيادي از خدمات مرجع صورت گرفته است. واير[5] خدمات مرجع را بخشي از سياست هاي كتابخانه مي داند كه به ياري رساندن كاربران در استفاده از منابع كتابخانه مي پردازد. مارگارت هاچگينز[6] خدمات مرجع را شامل اهداف مستقيم درون يك كتابخانه مي داند كه به جستجوي اطلاعات براي كاربران (با هر هدفي) و همچنين ديگر فعاليتهاي كتابخانه به ويژه خدماتي كه به سهولت  دسترس پذيري اطلاعات مي انجامد، مي پردازد (ناندا،2006: 11). خدمات مرجع را بخشي از سياست هاي كتابخانه مي داند كه به ياري رساندن كاربران در استفاده از منابع كتابخانه مي پردازد. مارگارت هاچگينز خدمات مرجع را شامل اهداف مستقيم درون يك كتابخانه مي داند كه به جستجوي اطلاعات براي كاربران (با هر هدفي) و همچنين ديگر فعاليتهاي كتابخانه به ويژه خدماتي كه به سهولت  دسترس پذيري اطلاعات مي انجامد، مي پردازد (ناندا،2006: 11).
    1-2. خدمات مرجع ديجيتالي: پژوهشگران و محققان ديدگاههاي و تعاريف متفاوتي از اين نوع خدمت ارائه كرده اند. به عنوان مثال، كارن (2009: 1) خدمات مرجع ديجيتال را اينچنين تعريف مي كند: خدمات مرجع ديجيتالي خدمات مرجعي است كه به صورت الكترونيكي به اجرا در مي آيد و اغلب زماني كه كاربران از رايانه و ديگر تكنولوژي هاي اينترنتي استفاده مي كنند معنا پيدا مي كند. كانالهاي ارتباطي خدمات مرجع ديجيتال از نظر كارن را مي توان شامل گفتگوي اينترنتي، ويدئو كنفرانس، جستجوي اشتراكي، ايميل، پيام فوري و ... دانست.
    مهم نيست اين خدمات "ديجيتالي"، "مجازي"، "زنده"، "همزمان"، "تعاملي"، "شبكه مدار" يا "غيرهمزمان" ناميده شود. در همه اين موارد منظور فراهم آوري خدمات مرجع از طريق شبكه يا شبكه هاي رايانه اي مي باشد. به نظر مي رسد اصطلاح " خدمات مرجع ديجيتالي" بيشتر از بقيه موارد مورد استفاده قرار مي گيرد (عليجاني، 1388: 86).
     با توجه به تعريف هاي زيادي كه از خدمات مرجع ديجيتالي صورت گرفته است مي توان اين خدمات را اين چنين تعريف كرد: نوعي از خدمات مرجع است كه با استفاده از رايانه و فن آوري اينترنت صورت مي گيرد و نيروي متخصص انساني درگير ارائه چنين خدماتي مي باشد. اين خدمات دسترسي به اطلاعات كاربر را كه عمدتاً به صورت فيزيكي در كتابخانه و در حضور كتابدار قرار ندارد، فراهم مي آورد. خدمات مرجع ديجيتالي هم براي كاربر و هم براي كتابدار مرجع جالب توجه مي باشد. از آنجا كه اينترنت و وب جهان گستر مانند اقيانوس بي انتهايي از اطلاعات است كه در مواردي با آلودگي اطلاعات نيز همراه مي باشد، كاربر با استفاده از كمك كتابداران مرجع با تجربه، از راه دور مي تواند به اطلاعات مطمئن دسترسي پيدا كند.
     
    2. ضرورت ارائه خدمات مرجع ديجيتالي
    راه اندازي سرويس مرجع ديجيتال هزينه هاي بسياري را بر كتابخانه ها و مؤسساتي كه قصد تهيه آنرا دارند، تحميل مي كند. با وجود اين هزينه ها واقعاً چرا ما به مرجع ديجيتال نياز داريم؟ در اين كه در عصر كنوني و با پيشرفتهاي صورت گرفته در فناوري اطلاعات و ارتباطات، سرويس مرجع ديجيتال مي تواند بسيار راهگشا باشد، جاي ترديد نيست. به عنوان مثال افرادي با ناتواني جسمي يا افرادي كه به لحاظ جغرافيايي فاصله زيادي از كتابخانه دارند با استفاده از خدمات مرجع ديجيتال مي توانند از كتابخانه استفاده نمايند. به عبارتي مرجع ديجيتال طيف كاملاً جديدي از كاربران كتابخانه اي را فراهم آورده است. در واقع نيروي محرك اصلي براي راه اندازي سرويس مرجع ديجيتال مي تواند درخواستها و انتظارات كاربران باشد (غلامي، 1388: 63).
    به طور كلي سه دليل عمده باعث ظهور خدمات مرجع  ديجيتالي در عصر حاضر شده است:
    1. تغيير شيوه يادگيري در محيط غيرهمزمان؛
    2. ظهور نظام‌هاي خدماتي و فناوري‌هاي وب‌‌مبنا؛
    3. ورود قدرت‌هاي تجاري به بازارهاي آموزشي (كمپبل،2000).
     
    3. انواع خدمات مرجع ديجيتالي[7]
    پيشرفتهاي حاصل شده در فناوري، تأثير بسياري در خدمات مرجع داشته و باعث شده است كاربران نه بر طبق ساعات كار كتابخانه، بلكه به ميل خود و تا حدودي به محض نياز، پرسشهاي خود را مطرح نمايند و به پاسخ سؤال خود دست يابند. خدمات مرجع ديجيتال از زمان پيدايش خود تا به امروز مراحل بسياري را پشت سر گذاشته و ارائه خدمات مرجع از طريق پست الكترونيكي و گفتگوي اينترنتي و ديگر خدمات فوري از جمله شيوه هاي سرويس دهي به كاربران در بخش مرجع هستند. بهترين نوع تقسيم بندي خدمات مرجع ديجيتال تقسيم به خدمات مرجع غيرهمزمان[8] و همزمان[9] مي باشد. و همزمان مي باشد.
    3-1 . خدمات مرجع غير همزمان:
    3-1-1 .انواع خدمات مرجع ديجيتالي غير همزمان
    1- سرويس مرجع پست الكترونيك: پست الكترونيك روشي براي نگاشتن، ذخيره كردن و ارسال پيام در سيستم ارتباطات الكترونيكي است. امروزه استفاده از پست الكترونيك بيشترين كاربرد را در اينترنت دارد.
    سرويس مرجع پست الكترونيك، ابتدايي ترين گونه سرويس مرجع ديجيتال به حساب مي آيد كه در آن كاربر درخواست و سؤال خود را به كتابخانه ارسال داشته و در زماني ديگر كه معمولاً از طرف كتابخانه اعلام مي گردد، پاسخ خود را دريافت مي كند. معمولاً در سايت اصلي كتابخانه يا مؤسسه اي كه سرويس مرجع ارائه مي گردد، پيوندي وجود دارد كه با انتخاب آن يك صفحه ساده پست الكترونيكي باز مي شود و كاربر مي تواند نياز اطلاعاتي خود را در آن صفحه وارد كند. اين روش از سادگي و سهولت زيادي برخوردار است ولي درعين حال مشكلاتي را نيز دربردارد. كه مي توان از عدم شناخت كافي كاربران از نياز اطلاعاتي خود و سطح خدمات كتابخانه، عدم آشنايي با محيط ديجيتالي و صرف زمان زياد نام برد.
    2-    سرويس مرجع به وسيله فرم وبي:
    اصول و ساختار فرم هاي وبي تفاوتي با پست الكترونيك ندارد و از همان فناوري استفاده مي كنند و دربردارنده همان مزايا و معايب نيز مي باشند. در حقيقت تجارب حاصل از سرويس مرجع پست الكترونيكي كتابداران را ترغيب كرد كه با جايگزيني اين نوع ساختار نيافته از مرجع ديجيتال با فرم هاي وبي برخي از مسائل را تا حدي كاهش دهند.
    در اين روش، بايد فرم وبي از صفحه خانگي كتابخانه يا صفحه وب سرويس مرجع قابل دسترس باشد. سپس فيلدهايي توسط كاربر تكميل شده (تكميل برخي از اين فيلدها اجباري است) و درنهايت فرم به كتابخانه برگردانده شود. پاسخها معمولاً به وسيله پست الكترونيكي، تلفن و يا اداره پست ارسال مي شوند.
    3- سرويس مرجع از طريق پيام كوتاه[10]: سرويس پيام كوتاه به عنوان رسانه اي حتي صميمي و دوستانه تر نسبت به پست الكترونيكي شناخته شده است. از تدابير لازم براي ارائه سرويس مرجع از طريق پيام كوتاه در يك كتابخانه، تعيين شماره موبايل اختصاصي جهت دريافت درخواستها و ايجاد امكان تعامل با نرم افزار پست الكترونيكي    : سرويس پيام كوتاه به عنوان رسانه اي حتي صميمي و دوستانه تر نسبت به پست الكترونيكي شناخته شده است. از تدابير لازم براي ارائه سرويس مرجع از طريق پيام كوتاه در يك كتابخانه، تعيين شماره موبايل اختصاصي جهت دريافت درخواستها و ايجاد امكان تعامل با نرم افزار پست الكترونيكي    MS Outlook 2003 براي دريافت درخواست ها و پاسخگويي به آنهاست. سرويس مرجع از طريق اين نرم افزار با يك پست الكترونيكي هدايت شده به جعبه طراحي شده قابل اجراست. سرويس Messeage Net داراي يك شماره پيام متني اختصاصي جهت همه كاربران است.
    يك نقص اين روش اين است كه پيام ها به 160كاراكتر محدود مي شوند و فرايند مصاحبه مرجع را نمي توان در اين روش اجرا كرد. اما با اين وجود اين روش مشكلات زبان گفتاري را براي كاربران خارجي نا آشنا با زبان مربوطه را حل مي كند و سريع است و از سهولت بسياري برخوردار است.
    3-2 . خدمات مرجع همزمان:
    سرويس مرجع همزمان يعني شكل هايي از سرويس مرجع ديجيتال كه در آن ارتباط به صورت بلادرنگ انجام مي شود. اولين گام كاربر در پرسيدن يك سؤال با استفاده از مرجع همزمان، كامل نمودن صفحه ورود به سيستم است. برخي كتابخانه ها فقط به كاربران عضو كتابخانه اجازه مي دهند كه از سيستم استفاده نمايند و براي اين كار تشخيص هويت كاربران ضروري مي باشد. بعد از آنكه سؤال ارسال شد نرم افزار به تمامي كتابداراني كه روي خط هستند و سؤالات را كنترل مي كنند اطلاع مي دهد و اولين كتابدار به سؤال پاسخ مي دهد. براي اين نوع از سرويس مرجع، اصطلاح مرجع زنده[11] نيز به كار مي رود. نيز به كار مي رود

    این مطلب تا کنون 11 بار بازدید شده است.
    منبع
    برچسب ها : مرجع ,خدمات ,كتابخانه ,كاربران ,سرويس ,ديجيتالي ,خدمات مرجع ,مرجع ديجيتالي ,سرويس مرجع ,مرجع ديجيتال ,پيام كوتاه ,مركز اسناد آستان ,سهولت  دسترس پذيري , دسترس پذيري اطلاعات ,براي ارائه سرويس ,
    خدمات مرجع ديجيتالي

تبلیغات


    محل نمایش تبلیغات شما

پربازدیدترین مطالب

آمار

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

آخرین کلمات جستجو شده

تگ های برتر